In deze blog geef ik 10 tips, waarmee je als ouder je kind kunt helpen om beter te worden in begrijpend lezen.

Een belangrijk vak

Begrijpend lezen is één van de belangrijkste vakken die een kind op de basisschool krijgt. Bij nagenoeg alle schoolvakken is de vaardigheid begrijpend lezen namelijk van belang. Vanzelfsprekend bij het “vak” begrijpend lezen zelf, maar ook bij alle zaakvakken, bij rekenen (verhaalsommen) en ook bij het maken van de citotoetsen!

Hulp bij begrijpend lezen

In de midden- en bovenbouw van de basisschool ervaren veel kinderen het begrijpend lezen van teksten echter als lastig en vervelend. Regelmatig zie ik kinderen die veel problemen ervaren bij het begrijpend lezen en die, om die reden, wel wat ondersteuning kunnen gebruiken. Natuurlijk kan de school deze hulp bieden aan een kind. Ook kun je bijlessen laten geven aan je kind. Bekijk bijvoorbeeld de mogelijkheden voor training en individuele begeleiding van fun4learning: (https://fun4learning.nl/training-begrijpend-lezen-en-verhaalsommen/) (https://fun4learning.nl/individuele-begeleiding/) Maar je kunt ook als ouder zelf heel wat doen om het begrijpend lezen van je kind te verbeteren. Hier volgen een tiental bruikbare tips……

Lezen…..lezen…..lezen

Stimuleer je kind om te lezen. Zorg ervoor dat je kind leuke boeken heeft om te lezen. Kies samen met je kind boeken uit die aanspreken…..passend bij de interesse van je kind, of bijvoorbeeld grappige of spannende boeken. Alles wat gelezen kan worden helpt! Een leuke kinderkrant, kookboeken, stripboeken, gebruiksaanwijzingen…… Word lid van de bibliotheek. Laat je kind ’s avonds in bed nog een half uurtje lezen. Lees samen! Lees voor, of lees een bijvoorbeeld het begin van een boek samen.

Vergroot de algemene kennis

Vergroot de algemene kennis van je kind. Laat je kind op TV kijken naar het jeugdjournaal, schooltv, klokhuis of interessante documentaires. Zorg ervoor dat je kind interessante informatieve boeken heeft om te lezen. Ook tijdschriften als: National Geographic junior, Quest junior of Kidsweek, zijn heel interessant en leerzaam. Bezoek ook eens een museum met je kind.

Vergroot de woordenschat

Vergroot de woordenschat van je kind (zie ook bovenstaande tips!) en leer je kind omgaan met moeilijke woorden. Er zijn leuke woordenboeken voor kinderen. Bijvoorbeeld: Mijn derde van Dale of Van Dale junior woordenboek. Leer je kind hoe het hiermee kan omgaan. Ook kun je met je kind oefenen online woordbetekenissen op te zoeken op: http://www.vandale.nl/opzoeken

Praat met je kind

Knoop regelmatig gesprekken aan met je kind. Stel veel vragen, luister…… Laat je kind veel vertellen…. Vertellen over wat het heeft meegemaakt, over school, hobby’s, plannen een boek of andere dingen.

Leer je kind denkvaardigheden

Vergroot de denkvaardigheden van je kind. Doe regelmatig denkspellen met je kind. Op de site: https://www.denkspellen.nl/ kun je veel leuke denkspellen vinden. Of laat je kind online denkspellen doen, bijvoorbeeld op: https://www.denkspelletjes.nl/

Overleg met school

Vraag aan de leerkracht of je kind op school extra hulp kan krijgen en vraag hoe je je kind thuis het beste kunt helpen. Misschien kan de leerkracht extra oefenstof geven, waarmee ook thuis geoefend kan worden. Vraag ook wat je kind moeilijk vindt bij het begrijpend lezen, zodat je daar thuis ook mee kunt helpen.

Oefenen op de computer

Laat je kind begrijpend lezen oefenen op de computer. Leuke sites waar je kind kan oefenen zijn: http://oefenplein/begrijpend-lezen en www.leestrainer.nl

Vragen stellen

Help je kind om teksten die het als huiswerk op krijgt te lezen en te begrijpen. Stel over teksten altijd deze vragen: “Wie, wat, waar, wanneer, waarom, hoe?”. (en leer je kind deze vragen zelf te stellen) Oefen je kind daarmee om de hoofdzaken in een tekst te kunnen bepalen.

Instructiefilmpjes

Gebruik instructiefilmpjes van de site https://wijzeroverdebasisschool.nl/uitleg/begrijpend-lezen om specifieke kennis van je kind te vergroten over onderdelen van begrijpend lezen.

Houd het leuk

Laat je kind regelmatig oefenen, maar niet te lang. (Bijvoorbeeld twee of drie keer per week twintig minuten) Beloon extra inzet op een leuke positieve manier.

Wat bedoelen we met “weerbaarheid”?

Gevraagd naar een definitie van het woord weerbaarheid, zullen de meeste mensen een omschrijving geven in de trant van: “voor jezelf op kunnen komen” en daarbij zullen ze dan vaak een beeld voor ogen hebben van pestgedrag in een groep kinderen waartegen een kind dat weerbaar is zich dan kan verweren.
Op de site van het NCJ (Nederlands Centrum Jeugdgezondheid) wordt het begrip weerbaarheid goed omschreven: “In staat zijn met de eisen van de samenleving om te gaan, zelfstandige keuzes kunnen maken en met tegenslagen kunnen omgaan.” Er wordt uitgelegd dat er drie componenten zijn van weerbaarheid, namelijk: veerkracht, zelfvertrouwen en assertiviteit. Onder veerkracht wordt dan verstaan: het kunnen omgaan met tegenslag; onder zelfvertrouwen: het kunnen maken van keuzes vanuit jezelf en onder assertiviteit: het kunnen verwoorden van je eigen gedachten en gevoelens. De definitie van weerbaarheid van het NCJ is wat mij betreft een mooie, complete weergave van wat weerbaarheid zoal inhoudt.
Dat weerbaarheid veelal meteen wordt geassocieerd met pestsituaties waarmee kinderen te maken kunnen krijgen, zal helaas te verklaren zijn door het feit dat pestgedrag in groepen kinderen een veel voorkomend verschijnsel is…….

Pestgedrag is geen incident

Uit onderzoek is gebleken dat in veel groepen pestgedrag voorkomt. Niet alleen vroeger, maar ook nu. Niet heel af en toe, maar regelmatig. In groepen op scholen, maar ook bij sportclubs en verenigingen is pestgedrag geen uitzonderlijk gedrag.
Hieronder wat cijfers vanuit onderzoek afkomstig van de site “stop pesten nu” over pesten op scholen.

• In 2016 geeft 10 procent van de basisschoolleerlingen aan dat zij slachtoffer geweest zijn van pesten. Hiervan geeft bijna 8 procent aan maandelijks gepest te zijn en bijna 3 procent wekelijks. (Monitor Sociale Veiligheid, 2016).
• 1 op de 10 kinderen, 2 tot 3 kinderen per schoolklas, geeft aan te worden gepest (onderzoek van het CBS)

De cijfers tonen dus aan dat pestgedrag in groepen op basisscholen zeer regelmatig voorkomt. Ieder kind zal dus ervaringen hebben met pestgedrag, als slachtoffer van pesten, als pester of als omstander bij het pesten. Maar……wat maakt nu dat pestgedrag in groepen zo frequent voorkomt? Hoe is dit te verklaren?

Het proces van groepsvorming

Om te kunnen verklaren waarom pestgedrag in groepen veel voorkomt en hoe dit gedrag kan ontstaan, is het goed om iets meer te vertellen over hoe een proces van groepsvorming verloopt.
Bruce Tuckman, een Amerikaanse sociaal psycholoog, beschreef in zijn model 5 fasen van groepsvorming. Ik geef een korte beschrijving van de fasen van groepsvorming zoals dat verloopt voor een groep kinderen van een schoolklas.

• Forming: De kinderen moeten elkaar nog leren kennen en zijn bezig hun plek in de groep te vinden.
• Storming: Verschillen worden duidelijk. Kinderen gaan zich profileren en krijgen conflicten met elkaar. De grenzen worden opgezocht.
• Norming: De groepsnormen staan vast. Het is duidelijk wie de leiding heeft. Kinderen zijn loyaal aan de leiders.
• Performing: Kinderen zijn goed op elkaar ingespeeld en weten wat ze aan elkaar hebben.
• De groep heeft minder sturende leiding nodig.
• Adjourning: De fase waarin de groep weer wordt opgeheven.

De beschreven fasen worden doorlopen, alvorens een goede groep kan ontstaan. In de eerste twee fasen worden gedragsregels afgesproken en afspraken gemaakt over taken en verantwoordelijkheden. Ook de conflicten in de storming-fase dragen bij aan het ontstaan van een “goede groep”. De leerkracht van de groep kan, juist in deze fase, de kinderen leren hoe ze met conflicten om kunnen gaan.

Een goede groep

Een “goede groep”, is een groep die op het niveau van performing acteert. De “goede groep” wordt gekenmerkt door een gevoel van veiligheid en wederzijds vertrouwen. Er is openheid. Het is er gezellig. Kinderen werken serieus aan hun taken en kunnen goed samenwerken. De kinderen in de groep zijn weerbaar. Ze durven zichzelf te zijn, hun mening te geven en conflicten die er zijn, worden goed opgelost. Daardoor zal pestgedrag er veel minder voorkomen. Als het toch voorkomt zal de leerkracht er direct op inspelen en samen met de groep tot goede oplossingen komen, die ervoor zorgen dat het pestgedrag stopt.

Een verstoord groepsproces

Als in de storming-fase niet op een goede, positieve manier leiding wordt gegeven aan het groepsproces, zullen de fasen van norming en performing niet worden bereikt. Er zal geen “goede groep” ontstaan. Er kan veel concurrentie en een machtsstrijd ontstaan. In zo’n groep is er meestal veel spanning en allerlei pestgedrag zal erg makkelijk de kop op steken. Fysiek pesten, verbaal pesten en buitensluiten komen dan regelmatig voor.

Wat doen scholen om pesten te voorkomen?

Als een schoolteam op een gestructureerde manier aan de groepsvorming werkt, kan veel pestgedrag zo-wie-zo voorkomen worden. Gelukkig is dit ook op veel scholen het geval. Alle scholen werken met een methode voor sociaal-emotionele vorming van kinderen en deze methodes bieden veel aanknopingspunten om de groepsvormingsprocessen, als school en in de groepen, goed te doorlopen. Ook wordt door de lessen sociaal-emotionele vorming de weerbaarheid van kinderen in algemene zin vergroot.
Met dit alles is niet gezegd dat pestgedrag dan nooit meer voorkomt. Dat kan ook in de beste groepen nog wel eens de kop opsteken. Maar, zoals gezegd, kan dit door alerte leerkrachten in de kiem worden gesmoord. Hiervoor wordt ook op alle scholen een pestprotocol gehanteerd, waarin duidelijk is vastgelegd welke stappen worden ondernomen als er sprake is van pesten. Op de meeste scholen is ook een anti-pestcoördinator aangesteld, die ervoor zorgt dat het beleid tegen pesten op de school goed in de praktijk wordt uitgevoerd.
Ook gebruiken veel scholen de monitor sociale veiligheid. Met deze tool kan goed in beeld worden gebracht of het klimaat op de school veilig is en of en zo ja, in welke mate, pestgedrag wordt ervaren door kinderen. Met de uitkomsten van de monitor kunnen vervolgens interventies gepland worden.

Knelpunten voor scholen

Als een school er gestructureerd aan werkt om pestgedrag te voorkomen, zal sociaal en weerbaar gedrag de norm van de school worden. Soms kan het echter voor scholen wel lastig zijn om hieraan voldoende prioriteit te blijven geven. Dit is niet goed te praten, maar soms wel te verklaren. Een school moet namelijk heel erg veel. Er worden van alle kanten erg veel verantwoordelijkheden op het bordje van de scholen gelegd. Kinderen moeten genoeg bewegen, gezond eten, zich muzikaal ontwikkelen, goede burgers worden, projecten uitvoeren en ook nog “gewoon” leren. Er wordt als vanzelfsprekend van de scholen verwacht dat zij hun opvoedende taak in al die zaken oppakken. Maar het is alles bij elkaar wel heel veel. Scholen doen er goed aan om hun prioriteiten te stellen, anders kunnen ze al die dingen slechts half doen. En af-en-toe een anti-pestprojectje doen, is niet hetzelfde als een gestructureerd anti-pestbeleid uitvoeren en planmatig werken aan de sociaal emotionele weerbaarheid van kinderen.
Helaas is het zo dat er momenteel ook een groot tekort is aan leerkrachten in het onderwijs. Dit heeft regelmatig vervelende gevolgen voor scholen. Zo is het een serieus probleem dat voor de vervanging van een zieke leerkracht vaak veel verschillende mensen achtereenvolgens voor een groep staan. Een groep die goed draaide, kan daardoor dan namelijk weer terugvallen in de storming-fase, met alle gevolgen van dien.

Samen pestproblematiek aanpakken

Het is mogelijk om pestgedrag in een groep effectief aan te pakken als dit zich voordoet. Het is hiervoor belangrijk dat alle betrokkenen met elkaar gaan overleggen en samenwerken. Vanuit de school kunnen de leerkracht van de groep waarin pestgedrag voorkomt, de anti-pest coördinator en de directie betrokken zijn. In overleg met de kinderen van de groep en de ouders, kunnen de problemen die spelen besproken worden en een plan van aanpak kan worden opgesteld en uitgevoerd. Het is hierbij belangrijk om altijd te kiezen voor een respectvolle aanpak naar alle betrokkenen bij de pestsituatie en niet te handelen vanuit verwijten en schuldvragen. Als alle betrokkenen samen optrekken kunnen de problemen die spelen heel vaak goed worden opgelost.

Het belang van weerbaarheid voor het leren

Er is nog een argument dat maakt dat, ondanks de “erg volle bordjes”, het toch een verstandige keuze is voor scholen om het werken aan de sociaal-emotionele weerbaarheid van hun leerlingen, hoog op de prioriteitenlijst te zetten. In onveilige groepen, waarin sprake is van een verstoord groepsproces, is het erg lastig voor kinderen om in voldoende mate tot leren te komen. Veiligheid in een groep is namelijk een basisvoorwaarde om tot leren te komen. Dus een school die goede leerresultaten nastreeft (en welke school doet dat niet?) doet er goed aan om de sociaal-emotionele opvoeding van de leerlingen steeds centraal te blijven stellen in het onderwijs aan de kinderen.

Weerbaarheid kun je trainen

Net als rekenen, taal en lezen is weerbaarheid leerbaar. Ook voor weerbaarheid geldt, net zoals voor die andere schoolvakken: “oefening baart kunst”. En ondanks dat er veel valkuilen en bedreigingen zijn voor scholen om dit te realiseren, zijn er wat mij betreft, nog meer mogelijkheden om er als school voor te zorgen dat de kinderen van de school, na acht jaar onderwijs op die school, als weerbare, sociale kinderen van school gaan en zo op een goede manier de overstap van het basisonderwijs naar het voortgezet onderwijs kunnen maken. En, nog veel belangrijker, dat er voor deze kinderen een stevige basis is gelegd om zich verder te ontwikkelen tot een gelukkig mens, die stevig in zijn schoenen staat.

In deze blog wil ik het daarover hebben. Dit wil ik vanuit een persoonlijk perspectief doen, namelijk mijn eigen ervaringen als kind met faalangst en ook vanuit mijn ervaring met het werken met kinderen in het basisonderwijs. Ook wil ik een tweetal onderdelen van de training “Leren omgaan met faalangst” beschrijven, waardoor je als lezer een beetje een beeld krijgt van wat deze faalangsttraining inhoudt en kan betekenen voor een kind.

Faalangsttraining……had ik dat vroeger ook maar gehad! -1-

Een paar weken geleden zat ik aan de telefoon met een, voor mij onbekende man, te praten over het ontwerp van een nieuwe flyer voor de training “Leren omgaan met faalangst”. De man bekeek het door mij gemaakte ontwerp kritisch en zei: “Dat ziet er best goed uit”. Een opmerking die zowel een klein compliment uitdrukte, als ook de ruimte die er toch ook nog wel lag voor verbetering. “Dus u geeft trainingen voor kinderen die faalangst hebben?”, was vervolgens zijn vraag. “Ja, dat klopt”, antwoordde ik, een beetje verbaasd. “Hmmm, dat is wel gaaf zeg….. zo’n training had ik vroeger ook wel kunnen gebruiken”. “Had u dan vroeger ook last van faalangst?” …….Vervolgens vertelde de man me over zijn ervaringen als kind met faalangst, hoe hem dat belemmerd had en ook over dat hij nooit enige hulp had gekregen om met deze gevoelens te leren omgaan. Gelukkig had hij uiteindelijk hard aan zichzelf gewerkt en daardoor zijn weg gevonden in opleidingen, werk en leven. Er ontspon zich een mooi gesprek, waarin ook ik hem vertelde over mijn eigen ervaringen als kind met faalangst, waarvan ik me heel lang nooit bewust ben geweest dat die überhaupt bestonden……..

Faalangsttraining…….had ik dat vroeger ook maar gehad! -2-

In de loop der jaren heb ik heel wat nascholing en zelfstudie mogen doen over veel verschillende onderwerpen die gerelateerd waren aan onderwijs, opvoeding, kinderen en hun ontwikkeling. Wat ik echt bijzonder vind, is dat er regelmatig ook momenten waren waarop ik vooral óók heel veel leerde over mezelf. Dit was bijvoorbeeld ook het geval toen ik me verdiepte in de theorieën rondom leren en faalangst. Ik zal een voorbeeld geven. Ik leerde dat faalangst zich kan uiten op verschillende manieren. Er zijn eigenlijk twee “types” te onderscheiden:

• De te harde werker: goed is niet genoeg…….zo lang blijven leren totdat je zeker weet dat je alles weet en waarschijnlijk ook een 10+ gaat halen voor je toetsen…….
• De vluchter: als je helemaal niets gaat doen, kun je ook geen fouten maken toch?

In de “te harde werker” herkende ik één op één mezelf……als scholier…..als sporter…..als collega…… eigenlijk wel in nagenoeg alles wat ik gedaan heb, heb ik vaak “te hard gewerkt”. En ja, dat heeft me ook veel gebracht, maar de keerzijde ervan is, dat het me soms ook best veel heeft gekost en het had me behoorlijk wat frustraties en vermoeidheid bespaard als ik het “een tandje minder fanatiek” had aangepakt. Bijzonder toch….dat je dergelijke inzichten op latere leeftijd krijgt door ervaring en studie? Ik bedoel: Hoe fijn zou het zijn als we dergelijke inzichten niet pas op latere leeftijd “toevalligerwijs” opdoen, maar als we kinderen zouden helpen inzichten te ontwikkelen en ervaringen op te doen op jonge leeftijd, zodat ze hier hun voordeel mee kunnen doen op school, thuis en in hun hele leven? En dat is dus ook precies de bedoeling van de training “Leren omgaan met faalangst”. Een tweetal voorbeelden van waardevolle inzichten die in de training “Leren omgaan met faalangst” naar voren komen, wil ik in deze blog in de spotlights zetten.

Belemmerende gedachten

Kinderen die last hebben van faalangst ervaren vaak “belemmerende gedachten”. Met andere woorden: ze hebben last van hun vaak nogal negatieve gedachten. In mijn klas hoorde ik kinderen dan bijvoorbeeld dingen zeggen als: “Deze opdracht is veel te moeilijk voor me”; “Iedereen kan dit beter dan ik”; “Ik haal toch weer een onvoldoende”…….. Belemmerende gedachten kunnen leiden tot gevoelens van angst en onzekerheid en ook tot “minder effectief leergedrag” wat de gedachte dan vervolgens weer bevestigt. Bijvoorbeeld: uitstellen van het leren voor de toets, want “het heeft toch geen zin”, daardoor een slecht cijfer halen en constateren…. “Zie je wel, ik zei het toch…”

In de training “Leren omgaan met faalangst” leren kinderen belangrijke dingen over het omgaan met hun belemmerende gedachten. Het is soms al een eyeopener om je te beseffen dat je gedachten lang niet altijd waar zijn en dat je gedachten je soms behoorlijk in de weg kunnen zitten. Kinderen kunnen in de training ook oefenen met het omzetten van hun belemmerende gedachten naar helpende gedachten. Zo is de gedachte “Deze opdracht is veel te moeilijk voor me” bijvoorbeeld om te zetten in “Ik probeer het gewoon”. Als kinderen zich bewust worden van hun gedachten en de uitwerking daarvan, is dat al helpend. Als ze vervolgens gaan oefenen om belemmerende gedachten die ze hebben op te merken en om te buigen, kan ze dat heel erg helpen om ook ander gedrag in te gaan zetten.

Omgaan met spanning in je lichaam

Ik loop als intern begeleider voor schooltijd op het schoolplein en wordt aangesproken door een jongen uit groep 7. Hij ziet er erg moe en bleekjes uit en het huilen staat hem duidelijk nader dan het lachen. “Juf ik ben helemaal niet lekker. Ik heb erge buikpijn en hoofdpijn”. Ik vraag hem hoe lang hij daar al last van heeft en of hij het met zijn moeder erover heeft gehad of het wel handig is om naar school te komen als hij zich zó ziek voelt. Dat is niet het geval. Zijn moeder blijkt thuis te zijn en aangezien hij vlak bij de school woont, stel ik voor dat hij terugloopt naar huis om even met zijn moeder te bespreken hoe hij zich voelt en wat slim is om te doen. “Ik bel zo wel even naar je moeder en vertel het wel aan je juf wat er aan de hand is” zeg ik.

Als ik even later aan zijn juf vertel wat er aan de hand is zegt zij: “OK…..dit kan ook te maken hebben met zijn spreekbeurt, die hij vandaag moet houden en die al een keer uitgesteld is?”. Ik ben toch even verrast door die informatie, maar besef me dat dat wel degelijk zou kunnen. Even later heb ik zijn moeder aan de telefoon en al snel wordt duidelijk, dat wat de juf veronderstelde, inderdaad klopt. We spreken af dat zij haar zoon even “oplapt” en hem daarna naar school stuurt en dat ik dan meteen even met hem ga zitten en een gesprekje met hem heb over wat er nu eigenlijk speelt voor hem…. Uiteindelijk heeft hij, met wat extra ondersteuning, een prima spreekbeurt gehouden trouwens.

Kinderen die faalangstige gedachten en gevoelens ervaren kunnen vaak ook veel spanning opbouwen in hun lichaam. Dit kan zich gaan uiten in gespannen spieren, buikpijn, hoofdpijn of andere lichamelijke klachten. In de training “Leren omgaan met faalangst” leren de kinderen daarom zich bewust te worden van de manier waarop ze spanning in hun lichaam ervaren en leren hoe ze daar goed mee om kunnen gaan. We doen bijvoorbeeld ontspanningsoefeningen, die kinderen op spannende momenten ook zelf kunnen inzetten. Online zijn er veel bruikbare ontspanningsoefeningen te vinden, die een kind ook prima thuis kan doen. Op de leuke site van Wouter de Jong “Mindgymvoorkids” (behorend bij het boek “Superkrachten voor je hoofd”) kun je er bijvoorbeeld meerdere vinden. Onder andere: “laserstraal van aandacht”.

Jong geleerd……oud gedaan

Als je deze blog hebt gelezen, hoop ik je te hebben overtuigd van de meerwaarde van een faalangsttraining voor kinderen. Het spreekwoord: ”Jong geleerd- oud gedaan” is namelijk zeker van toepassing als het gaat om het leren omgaan met gevoelens van faalangst. Waarom zouden we een kind maar laten “zwemmen” met het risico dat het gefrustreerd raakt of afhaakt? “Jong geleerd” is trouwens ook vaak “jong gedaan”. Een kind dat weet om te gaan met gevoelens van faalangst dankzij een training, kan vaak weer meer ontspannen en met meer plezier gaan leren en daardoor vaak ook weer betere leerresultaten behalen. Ieder kind met faalangst gun ik het daarom dus om zo’n training te kunnen volgen!

Meer informatie

Als je nog meer informatie wilt hebben over de training “Beter leren omgaan met faalangst” van fun4learning, dan kun je die vinden op de site.

Als je denkt dat je kind baat zou kunnen hebben bij de training “Beter leren omgaan met faalangst”, neem dan contact op met fun4learning voor een vrijblijvend intakegesprek.